Στοιχεία Ρομαντισμού στην Εποχή των Παγετώνων
Θα μπορούσε να ειπωθεί πως ο υλισμός κι ο ορθολογισμός είναι οι καλύτεροι γείτονες. Πιθανόν και κάτι πολύ περισσότερο, ως μια σχέση σχεδόν άρρηκτη, όπου ο ένας ενισχύει και συμπληρώνει τον άλλον. Και στην «γειτονιά» τους θεωρείται αφελές, έως κι ανεπίτρεπτο, το μη μετρήσιμο, αυτό που δεν ζυγίζεται, δεν ταξινομείται, δεν μπορεί εν γένει να μελετηθεί σε εργαστηριακές συνθήκες. Μάλιστα, στις κοινωνίες του σύγχρονου καπιταλισμού, το δίπολο ορθολογισμού-υλισμού έθεσε ως μόνο αποδεκτό νόημα την κίνηση προς μια αέναη κερδοφορία. Μια στοχοπροσήλωση σε μια φενάκη «πρόοδο» που όμως, φανερά, λειτουργεί ακριβώς αντίστροφα· μας απογυμνώνει σιγά σιγά από κάθε αγαθό συναίσθημα.
Ό,τι δεν μπορεί να πουληθεί, ό,τι δεν μπορεί να αποφέρει κέρδος, θεωρείται από εντελώς άχρηστο, έως και φανερά επιζήμιο.
Με άλλα λόγια, ακόμη κι όσα δεν έχουν υλική υπόσταση, όπως ο «ελεύθερος» χρόνος (γενικά), η ανθρώπινη επαφή, η ψυχαγωγία, η μάθηση, χάνουν το νόημα τους, όταν συμβαίνουν έξω από την «λογική» του κέρδους. Γίνονται ακατανόητα, παράλογα κι επικίνδυνα. Γίνονται εχθρικά και «πρέπει» να κατασταλούν. Κι αυτό, κυρίως, δεν γίνεται με την βία, αλλά με τον έλεγχο των επιθυμιών, την κατασκευή ανύπαρκτων αναγκών και την εμφύτευση ιδεοληψιών ανταγωνιστικών προς τα θεμελιώδη ανθρώπινα συναισθήματα, όπως η συμπόνια και η τρυφερότητα. Ακόμη κι αυτά, βέβαια, αν μπορούν με κάποιον αήθη τρόπο ν’ αποφέρουν χρήμα –απονοηματοδοτόντας κι αντιστρέφοντας ασφαλώς την ουσία τους-, αποκτούν μια διεστραμμένη χρησιμότητα, ιδίως στο νεοφιλελεύθερο καπιταλιστικό μοντέλο εξουσίας.
Ας πούμε, είναι δυνατόν οι μακρινοί προγονοί μας, πολλές χιλιάδες χρόνια πριν, όπου η επιβίωση ήταν μια πραγματικά δύσκολη υπόθεση, να αφιέρωναν πολύτιμο κόπο και χρόνο, για να περιθάλψουν έναν σκύλο; Έναν σκύλο μάλιστα που λόγω των σοβαρότατων ασθενειών του δεν ήταν σε θέση να τους προσφέρει καμία απολύτως υπηρεσία; Πόσο λογικό και χρήσιμο «ακούγεται» αυτό;
Κι όμως, το παραπάνω δεν είναι απλώς δυνατόν, μα ένα αποδεδειγμένο γεγονός.
Το 1914, στο προάστιο Obercassel της Βόνης, στην σημερινή Γερμανία, κάποιοι εργάτες λατομείου ανακάλυψαν τυχαία μια ταφή δύο ανθρώπων, μα και οστά που έμοιαζαν ν’ ανήκουν σε σκύλο. Άμεσα, κλήθηκε ομάδα αρχαιολόγων από το πανεπιστήμιο της Βόννης, όπου διαπίστωσε πως πρόκειται για προϊστορική ταφή ενός ζευγαριού, αλλά και πράγματι ενός κυνοειδούς. Για δεκαετίες, θεωρήθηκε πως ήταν τα οστά ενός λύκου, που είχαν τοποθετηθεί εκεί ως κτέρισμα, σε έναν κόσμο κυνηγών-τροφοσυλλεκτών. Ωστόσο, στα τέλη της δεκαετίας του ’70, επιβεβαιώθηκε πως σίγουρα πρόκειται για σκύλο και η ταφή χρονολογήθηκε περίπου 14200 χρόνια από σήμερα, στην ύστερη Πλειστόκαινη περίοδο ή αλλιώς Εποχή των Παγετώνων.
Ωστόσο, οι μελέτες του εν λόγω ευρήματος, ανά διαστήματα, συνεχίζονται μέχρι τις μέρες μας. Τα σύγχρονα μέσα έρευνας, λοιπόν, έχουν καθορίσει την ηλικία θανάτου του σκύλου στους έξι περίπου μήνες· ουσιαστικά επρόκειτο σχεδόν για κουτάβι. Και κάπου εδώ αρχίζει το «παράδοξο», που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τις «βεβαιότητες» της σύγχρονης εξουσίας: ο νεαρός αυτός σκύλος έπασχε εκ γενετής από σοβαρότατες ασθένειες, που αποδεδειγμένα θα τον είχαν οδηγήσει στον θάνατο, από τις πρώτες κιόλας εβδομάδες της ζωής του. Πιο συγκεκριμένα, έπασχε από την εξαιρετικά θανατηφόρο νόσο του Καρέ (μόρβα), που πλήττει ταυτόχρονα πολλά σωματικά όργανα, αλλά και επίπονες δυσπλασίες, προχωρημένη περιοδοντίτιδα, σοβαρά στοματικά έλκη. Είναι αδύνατον να επέζησε τόσους μήνες, δίχως συστηματική φροντίδα.
Επίσης, ο σκύλος αυτός δεν μπορούσε να είναι χρήσιμος σε οτιδήποτε πρακτικό. Ήταν αδύνατον να λειτουργήσει χρηστικά για τους ανθρώπους που τον φρόντιζαν. Το έκαναν λοιπόν απλώς γιατί έτσι ένιωθαν. Γιατί μέσα από αυτήν την διαδικασία έδιναν υπόσταση στην τρυφερότητα, την δοτικότητα και την συμπόνια τους. Διότι το ανορθολογικό στοιχείο μάς ενανθρωπίζει· αυτό που δεν μετριέται, δεν ζυγίζεται, δεν πουλιέται, δεν αγοράζεται. Το ανορθολογικό στοιχείο -ως έκφραση υψηλών συναισθημάτων- κι όχι τα όποια περίτεχνα εργαλεία μάς έκαναν ό,τι είμαστε, ασχέτως αν η εξουσία, διαφθείροντας μας καθημερινά, θέλει να το ξεχάσουμε· να το ξεχάσουμε γιατί η λατρεία του ορθολογισμού/υλισμού είναι κομμάτι της νέας θεολογίας που «οφείλουμε» ν’ ακολουθούμε. Μέχρι να εκφυλιστούμε όλοι σε σάρκινες μηχανές. Ή όχι και τόσο σάρκινες, αλλά υβριδικές μέσω τεχνητών εμφυτευμάτων.Σύμφωνα με την επικρατούσα κυρίαρχη αντίληψη, οι μακρινοί μας αυτοί πρόγονοι ήταν το λιγότερο αφελείς. Για την ακρίβεια, έπραξαν ως πραγματικά κορόιδα. Ο βαριά άρρωστος σκύλος δεν μπορούσε να δουλεύει γι’ αυτούς ως φύλακας και βέβαια δεν μπορούσε να γίνει μέρος της διατροφής τους. Ποιο το νόημα ν’ ασχολούνται μαζί του; Ποιος ο (ορθός) λόγος να κοπιάζουν για την φροντίδα του; Και μάλιστα, η φροντίδα αυτή να πηγαίνει «στον βρόντο», μιας και το τετράποδο πλάσμα εν τέλει κατέληξε. Πόσο παράλογο είναι να φροντίζεις κάποιον πού δεν έχει ελπίδα να ζήσει; Πώς προόδευσε τελικά η έρμη ανθρωπότητα, εφόσον κάποια «μιάσματα» δεν κοιτούσαν αυστηρά το συμφέρον τους;
Η συμπόνια, η ανιδιοτέλεια, η τρυφερότητα, η δοτικότητα, που συμπυκνώνονται στην αγάπη, συμβαίνουν έξω από τον ορθό λόγο. Είναι βαθιά ανορθολογικές. Κι ευτυχώς που είναι.
Τελικά, είναι πιθανό ο ρομαντισμός να έχει τόσο βαθιές ρίζες μέσα μας, όσο και η ίδια η ύπαρξή μας. Μιας και δεν νοείται ρομαντισμός έξω από τον ανορθολογισμό. Ακόμη και η έμφυτη περιέργειά μας, ενδεχομένως να κινούνταν ορμέμφυτα προς το παράλογο πρωτίστως κι όχι προς το πρακτικό. Το βέβαιο είναι πως το ιδεολόγημα της «χρησιμότητας ως μοναδικής αξίας» είναι μια εξουσιαστική κατασκευή, φανερά ανταγωνιστική σε κάθε τι θετικό που διαθέτει η ανθρώπινη φύση.
Θερία Ενήμερα
Σχετική πηγή: